BM raportörleri, Tayland'dan Çin'e zorla gönderilen 40 Uygur Türkünün bilinmeyen akıbetinden endişeli

Birleşmiş Milletler (BM) raportörleri, geçen yıl Tayland'dan Çin'e zorla geri gönderilen 40 Uygur Türkünün akıbetinin bilinmediğinden endişe duyduklarını belirterek, Çin'in bu konudaki sessizliğinin bu endişeyi derinleştirdiğini bildirdi.

BM raportörleri, Çin'deki Uygur Türklerinin akıbetine ilişkin yazılı açıklama yaptı.

Açıklamada, "Bir yıl önce Tayland yetkilileri tarafından zorla Çin'e geri gönderilen ve akıbetleri, sağlık durumları ve nerede oldukları bilinmeyen 40 Uygur Müslüman erkek hakkında ciddi endişe duyuyoruz." ifadelerini kullandı.

Uygur Türklerinin 27 Şubat 2025'te Tayland tarafından, Çin hükümetinin yoğun baskısı altında ve uluslararası hukukun temel ilkelerinden biri olan "geri göndermeme ilkesini korumaya" yönelik gerekli güvenceler sağlanmadan Çin'e gönderildiği hatırlatılan açıklamada, Çin'in sessizliğinin geri dönen Uygur Türkleriyle ilgili endişeleri derinleştirdiği belirtildi.

Açıklamada, "Bu tür kaybolmalar, etnik ve dini azınlıklar ile Çin hükümetini eleştirdiği düşünülen bireyleri hedef alan daha geniş bir uluslararası baskı modelini yansıtıyor. Çin'in yanıtına rağmen, bu kişilerin kaderi ve nerede olduklarına dair güvenilir, kapsamlı ve bağımsız olarak doğrulanmış bilgi eksikliği son derece endişe verici." değerlendirmesinde bulunuldu.

Uygur Türklerinin ailelerinin hiçbir iletişim kuramadığı, gözaltı yeri veya nerede olduklarına dair hiçbir teyit alamadığı vurgulanan açıklamada, bu kişilerin sevdiklerinin hayatta olup olmadığına dair hiçbir göstergeye sahip olmadığı kaydedildi.

"Tayland'dan zorla geri göndermelerin gerçekleştirilmiş olmasından ötürü hayal kırıklığına uğradık"

Açıklamada, "BM, uluslararası insan hakları mekanizmaları, Tayland Ulusal İnsan Hakları Komisyonu ve sivil toplum kuruluşlarının acil ve tekrarlanan çağrılarına rağmen Tayland'dan zorla geri göndermelerin gerçekleştirilmiş olmasından ötürü hayal kırıklığına uğradık." ifadelerine yer verildi.

Çin'in gizli ve zamanında hukuki danışmanlık hizmetine erişimi sürekli olarak engellemesi kınanan açıklamada, ülkedeki birçok tutuklunun geniş kapsamlı "ulusal güvenlik" gerekçeleriyle aylarca hatta yıllarca hukuki görüşme hakkından mahrum bırakıldığına işaret edildi.

Açıklamada, şu ifadeler kullanıldı:

"Aileler tutarsız veya yanıltıcı bilgiler alıyor, bu da sevdiklerinin durumunu veya nerede olduklarını doğrulamalarını imkansız hale getiriyor. Güvenilir raporlara ve çok sayıda mağdur ifadesine göre, Çinli yetkililer, tutukluların akrabalarını ve daha geniş yerel toplulukları sistematik olarak sıkı gözetim altında tutuyor, hareketlerini, iletişimlerini ve sosyal etkileşimlerini izliyor. Bu yaygın gözetim, birçok ailenin misilleme korkusu nedeniyle sevdiklerini aramaktan, bilgi edinmekten veya davaları hakkında kamuoyuna konuşmaktan çok korktuğu bir korku iklimi oluşturuyor."

"Geri dönen 40 Uygur Türkünün güvenliğini ve refahını garanti altına almaya çağırıyoruz"

Çin'e, bağımsız gözlemcilere engelsiz ve gizli erişim sağlanması çağrısı yapılan açıklamada, ailelerinin ve yerel topluluklarının korku ve belirsizlik içinde bırakılmaması gerektiği bildirildi.

Açıklamada, "Geri dönen 40 Uygur Türkünün güvenliğini ve refahını garanti altına almaya çağırıyoruz. Öte yandan Tayland ve diğer devletleri, Uygur Türklerinin Çin'e zorla geri gönderilmesine son vermeye, uluslararası topluma geri göndermeye karşı koruma önlemlerini güçlendirme ve uluslararası baskı eylemlerinden sorumlu tutulmayı sağlama çağrısında bulunuyoruz." ifadeleri kullanıldı.

BM özel raportörleri

BM özel raportörleri, "İnsan Hakları Konseyinin özel mekanizmaları" diye tanınan sürecin parçası olarak biliniyor.

BM İnsan Hakları sistemindeki bağımsız özel mekanizmalar, Konseyin belirli bir ülkenin durumunu veya dünyanın herhangi bir yerindeki tematik sorunları ele alan bağımsız bilgi toplama ve izleme mekanizmaları olarak öne çıkıyor.

Kurumun bünyesinde bulunmayan özel mekanizmaların uzmanları, gönüllülük esasına göre ve bağımsız şekilde çalışmalarını yürütüyor.