Fitre vermek için son gün ne zaman? Fitre en geç ne zaman verilebilir, bayramdan sonra verilir mi?

Ramazan ayının son günlerine yaklaşılırken Müslümanların en çok araştırdığı konulardan biri fitre (fıtır sadakası) oluyor. Oruç ibadetinin ardından bayram sevincine ulaşmanın bir şükrü olarak verilen fitre; hem ibadet yönü hem de sosyal dayanışmayı güçlendiren yönü nedeniyle İslam toplumlarında büyük önem taşır. Peki, Fitre vermek için son gün ne zaman? Fitre en geç ne zaman verilebilir, bayramdan sonra verilir mi? Detaylar...

FİTRE NEDİR?

Halk arasında fitre olarak bilinen fıtır sadakası (sadaka-i fıtır), insan olarak yaratılmanın ve Ramazan orucunu tutarak bayrama ulaşmanın bir şükrü olarak verilen bir sadakadır.

Dinen zengin sayılan ve Ramazan ayının sonuna ulaşan Müslümanların, belirli kimselere vermesi vacip kabul edilen bir ibadettir.

İslam alimlerinden Nevevî'ye göre fıtır sadakası; Ramazan ayının tamamlanmasının ardından Müslümanların bayram sevincini toplumun tüm kesimleriyle paylaşmasına imkân sağlayan bir ibadettir (Nevevî, el-Mecmû', VI, 103-105).

Fitrenin vacip oluşu da hadislerle sabittir. Bu konuya ilişkin rivayetler;

Buhârî (Zekât, 70-78)

Müslim (Zekât, 12-16)

Ebû Dâvûd (Zekât, 18)

İbn Mâce (Zekât, 21)

gibi temel hadis kaynaklarında yer almaktadır.

KİMLER FİTRE VERMEKLE YÜKÜMLÜDÜR?

Fitre ibadeti sadece bireysel bir sorumluluk değildir; aynı zamanda aileyi de kapsar.

Hz. Peygamber'in hadislerinde belirtildiği üzere köle-hür, büyük-küçük, kadın-erkek her Müslüman için fitre verilmesi gerektiği ifade edilmiştir (Ebû Dâvûd, Zekât, 20).

Bu kapsamda:

Kişi kendi fitresini vermekle yükümlüdür.

Aynı zamanda küçük çocuklarının fitresini de vermesi gerekir.

Dolayısıyla aile reisleri, bakmakla yükümlü oldukları çocukların fitresini de vermelidir.

FİTRE KİMLERE VERİLİR?

Fıtır sadakası, kişinin bakmakla yükümlü olmadığı yoksul Müslümanlara verilmelidir.

Bu ibadetin temel amacı, maddi imkânı olmayan kişilerin de bayram sevincine ortak olmasını sağlamaktır.

Ayrıca fitre verirken dikkat edilmesi gereken önemli bir ilke vardır:

Fitreyi veren kişi, doğrudan veya dolaylı olarak bundan fayda sağlayacak durumda olmamalıdır. Bu kural zekât için de geçerlidir.

HANEFİLERE GÖRE FİTRE VERİLEMEYECEK KİŞİLER

Hanefî mezhebine göre aşağıdaki kişilere fitre verilmesi uygun değildir:

• Ana, baba, büyük anne ve büyük babalar
• Oğul, kız ve onların çocukları
• Eş
• Asli ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olan zengin kişi
• Babası zengin olan ergenlik çağına ulaşmamış çocuk

Bu hükümler klasik fıkıh eserlerinden el-Hidâye'de ayrıntılı şekilde ele alınmıştır (Merğinânî, el-Hidâye, II, 223-228).

ŞAFİİLERE GÖRE FİTRE VERİLEMEYECEK KİŞİLER

Şâfiî mezhebi ve Ebû Yusuf'un görüşüne göre fitre Müslüman olmayan kişilere verilemez.

Bu görüş, Mâverdî'nin el-Hâvî adlı eserinde ve yine el-Hidâye'de yer almaktadır.

FİTRE NASIL BELİRLENİR?

Fitre miktarı belirlenirken temel amaç, bir yoksulun yaşadığı toplumun standartlarına göre bir günlük gıda ihtiyacını karşılamaktır.

Günümüzde bu miktar belirlenirken genellikle şu ölçü esas alınır:

Bir kişinin bir günlük (yaklaşık iki öğün) normal gıda ihtiyacı

Bu yaklaşım sayesinde ihtiyaç sahibi kişiler bayram gününde temel gıda ihtiyaçlarını karşılayabilir.

Fitre:

Tek bir fakire verilebileceği gibi

Birden fazla fakire de dağıtılabilir

Ancak bir kişiye verilen miktar bir fitreden daha az olmamalıdır (Merğinânî, el-Hidâye, II, 224).

FİTRE VERMEK İÇİN SON GÜN NE ZAMAN?

Fıtır sadakasının vacip olma zamanı Ramazan Bayramı'nın birinci günü olarak kabul edilir.

Ancak İslam alimleri, fitrenin bayramdan önce verilmesinin daha faziletli olduğunu belirtir. Bu nedenle Müslümanlar genellikle fitrelerini Ramazan ayı içinde dağıtmayı tercih eder.

Bu uygulamanın amacı, ihtiyaç sahiplerinin bayram öncesinde gerekli ihtiyaçlarını karşılayabilmesidir.

FİTRE EN GEÇ NE ZAMAN VERİLEBİLİR?

Fıtır sadakası bayram günü de verilebilir. Hatta fıkıh kaynaklarında, bayram namazından önce verilmesinin müstehap olduğu ifade edilir.

Bununla birlikte bazı mezhepler bu konuda daha farklı hükümler ortaya koymuştur.

Şâfiî mezhebine göre:

Meşru bir mazeret yoksa

Fitreyi bayramın birinci gününün gün batımından sonraya bırakmak uygun görülmez.

Bu görüş Nevevî'nin el-Mecmû' adlı eserinde ayrıntılı şekilde yer alır (VI, 128).

FİTRE BAYRAMDAN SONRA VERİLİR Mİ?

Fıkıh kaynaklarına göre fitre bayram gününden sonra da verilebilir.

Ancak bu durum tercih edilen bir uygulama değildir. Çünkü fitrenin asıl amacı, bayram gününde ihtiyaç sahiplerinin de sevinç yaşayabilmesini sağlamaktır.

Bu nedenle İslam alimleri şu sıralamayı önerir:

• Ramazan içinde vermek
• Bayram namazından önce vermek
• Bayram günü vermek

Bayramdan sonra verilmesi ise gecikmiş bir ibadet olarak kabul edilir, fakat tamamen geçersiz sayılmaz.