Uydu fotoğrafları İran'daki okul ve yanındaki üssün birçok kez vurulduğunu gösteriyor

Uyarı: Bu haberde bazı okuyucular için rahatsız edici olabilecek ayrıntılar bulunuyor.

İranlı yetkililer 28 Şubat Cumartesi günü bir okulun vurulduğunu ve 168 kişinin öldüğünü söylemişti. Uydu görüntüleri analizi, saldırıda okulun çevresinde birden fazla noktanın isabet alındığını ve yanık izi olduğunu, okulun da birden çok kez vurulduğunu gösteriyor.

Teyitli videolar ve uydu görüntüleri, ülkenin güneyindeki Minab şehrinde Şacereh Tayebeh ilkokulu ve bitişiğindeki İran Devrim Muhafızları (IRGC) üssü çevresinde geniş çaplı hasar olduğunu gösteriyor.

Mühimmat uzmanı N. R. Jenzen Jones'a göre bu durum, bölgenin "aynı anda birden fazla saldırıya maruz kaldığına" da işaret ediyor.

Görüntüde iki hasarlı bina açıkça görülüyor. Biri tamamen yerle bir olmuş, diğeri ise kısmen çökmüş okul binası.

Saldırıların hemen ardından çekilen teyitli görüntülerde, panik içinde ailelerin çığlık attığı ve insanların enkaz altında kurbanları aradığı görülebiliyor.

Bazı videolarda insanlar çocuklarının okul çantalarını ve kitaplarını kameraya doğru tutuyorlar.

Üç gün sonra, havadan çekilen görüntülerde en az 100 tane işaretlenmiş veya yeni kazılmış mezarın düzgün bir şekilde sıralandığı görüldü.

İranlı yetkililer saldırıdan ABD ve İsrail'i sorumlu tuttu, ancak iki ülke de bu suçlamayı kabul etmedi.

İsrail, bölgede herhangi bir operasyondan haberdar olmadığını söylerken, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Washington'un olayı hala soruşturduğunu ve "asla sivil unsurları hedef almadıklarını" belirtti.

İran'da devam eden internet kesintisi, olayın ayrıntılarının bağımsız olarak doğrulanmasını zorlaştırdı.

Olayla ilgili neler biliyoruz?

Saldırının asıl hedefinin ne olduğuna dair yoğun spekülasyonlar yapıldı.

İranlı yetkililere göre saldırı yerel saatle yaklaşık 10:45'te gerçekleşti.

BBC'nin doğrulama servisi BBC Verify, İran'da iş haftasının ilk günü olan Cumartesi sabahı sosyal medyada paylaşılan ve olayların hemen ardından yaşananları gösteren görüntüleri doğruladı.

Bir videoda, bir erkeğin İran Devrim Muhafızları üssünün hemen kuzeydoğusunda bulunan okulun avlusuna doğru koşarken çekilen görüntüleri yer alıyor.

Girişin üzerindeki tabelanın bir kısmı görünüyor ve bu kısım Farsça'da "ilkokul" kelimesinin ilk üç harfine karşılık geliyor.

Okulun avlusundan yükselen dört adet siyah duman sütunu görülebiliyor. Bunlardan ikisi daha küçük boyutlarda ve ana okul binasının en üst katındaki pencerelerden geliyor.

Çocukların yaptığı duvar resimleri ve Fars alfabesi harfleriyle süslenmiş duvarlar, okul avlusunu Devrim Muhafızları üssünden ayırıyor.

Devrim Muhafızları yerleşkesinin güney ucunda hareket halindeki bir araçtan çekilen bir başka videoda ise girişi gösteren bir tabela görülüyor.

İran medyasının IRGC donanmasına ait olduğunu bildirdiği "Seyed el-Şehitler Eğitim ve Kültür Birliği" ve bir tıp kliniğinin girişlerinde iki adet Devrim Muhafızları logosu görülebiliyor.

Görüntülerde en az üç siyah duman sütunu görülüyor. İkisi üssün girişine daha yakın, üçüncüsü ise tıbbi kliniğin arkasında ve daha uzakta.

Doğrulanan videolardaki dumanların konumu, uydu görüntülerinde hasarın görüldüğü yerlerle örtüşüyor.

Günün ilerleyen saatlerinde çekilen görüntülerde okul binasında önemli hasar olduğu görülüyor.

Acil servis ekipleri enkaz arasında arama yaparken, perişan haldeki aileler avluda yavaşça dolaşıyor, bazıları feryat ediyor.

Okulun konumunu gösteren ve çok paylaşılan bir videoda, kurtarma ekiplerinin olay yerinde bir çocuğun kopmuş kolunu bulduğu görülüyor.

Enkaz arasında okul kitapları ve kanlı sırt çantaları da seçilebiliyor.

Uydu fotoğrafları ne gösteriyor?

Olay yerinden daha fazla görüntüye veya görgü tanığı ifadesine erişimimiz olmadığı için, uydu görüntüleri yaşananları anlamamız açısından hayati önem taşıyor.

Planet Labs tarafından 4 Mart'ta, yani olaydan dört gün sonra çekilen uydu görüntüleri, daha önce doğrulanmış videolarda görülenden daha büyük bir yıkımı ortaya koyuyor.

Bölgedeki birçok bina kısmen veya tamamen yıkılmış durumda ve BBC Verify, en az beş binada gözle görülür kraterler ve siyah yanık izleri tespit etti. Bu da birden fazla saldırı olduğunu gösteriyor.

Oregon State Üniversitesi'nden uydu görüntüsü uzmanı Jamon Van den Hoek, "Bu kadar çok çarpma noktasının birbirine bu kadar yakın olması, birbirine yakın bir veya daha fazla hedef olduğunu düşündürüyor" diyor

"Görünüşe göre bu bölgeye kasten saldırmışlar ama neyi vurmayı amaçladıklarını bilmiyoruz."

McKenzie İstihbarat Hizmetleri şirketinden bir kıdemli analist, BBC Verify'a yaptığı açıklamada iki katlı okul binasının zemin katındaki kraterin, "alt katlara nüfuz etmek" için özel bir mühimmat kullanılmış olabileceğini gösterdiğini belirtiyor.

Okul Devrim Muhafızları üssünden ayrı mı?

Okul binası, İran Devrim Muhafızları üssünün yakınında yer alıyor.

2013 yılına ait uydu görüntüleri, okul binasının aynı yerleşkenin bir parçası olduğunu gösterirken, 2016'da ise binayı ayıran bir duvar görülüyor.

Saldırının sorumlusu kim?

İran, saldırının ABD ve İsrail tarafından gerçekleştirildiğini söylüyor.

Fakat İsrail de ABD de okula verilen hasarın sorumluluğunu üstlenmedi.

İsrail, bölgede herhangi bir İsrail ordusu operasyonundan "haberdar olmadığını" söylerken, BBC Verify'a olayı araştırdığını bildirdi.

Çarşamba günü ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, BBC'ye yaptığı açıklamada ABD'nin olayla ilgili soruşturmasının devam ettiğini söyledi.

Bakan "Elbette sivilleri asla hedef almıyoruz ancak bu konuyu araştırıyoruz" dedi.

Basın toplantısı sırasında, ABD-İsrail-İran savaşının "ilk 100 saatini" gösteren, İran'ın güney kıyısı boyunca, Minab bölgesi de dahil olmak üzere, hava saldırılarının ve İran hava savunma sistemlerinin yerlerini işaretleyen bir harita gösterildi.

Mühimmat kalıntılarına dair daha fazla görüntü olmadan, sorumlunun kim olduğunu net bir şekilde belirlemek mümkün değil.

Sosyal medyada paylaşılan bir görüntü, patlamanın Devrim Muhafızları tarafından ateşlenen başarısız bir füze nedeniyle meydana geldiği iddialarına da yol açtı.

Ancak, görüntünün Minab'dan bin kilometreden fazla uzakta, Zancan'da meydana gelen, ilgisiz bir olaya ait olduğunu tespit ettik.

Silah Araştırma Hizmetleri Direktörü Jenzen Jones "Burada görülen önemli patlama hasarının, nispeten küçük patlayıcı başlıklar taşıyan İran yapımı bir karadan havaya füze tarafından gerçekleştirilmiş olması mümkün değil" diyor.

Kimler öldü?

İranlı yetkililer, saldırıda ölen 168 kişinin çoğunun çocuk olduğunu söyledi.

BBC Verify, olaya ilişkin mevcut görüntüler aracılığıyla bu ayrıntıları bağımsız olarak doğrulayamadı.

Ayrıca, herhangi bir Devrim Muhafızları üyesinin öldürülüp öldürülmediği veya orada kimlerin faaliyet gösterdiği de net değil.

İran Eğitim Bakanlığı'na göre okulda toplam 264 öğrenci bulunuyordu.

İran medyasında yayınlanan el yazısıyla yazılmış bir listede, olayda öldürüldüğü bildirilen 56 kişinin isimleri ve doğum tarihleri yer alıyor.

Bu isimlerden 48'i altı ila 11 yaş arasında.

BBC Verify bu bilgileri bağımsız olarak doğrulayamadı.

Ancak listedeki isimlerden en az üçü, tabutların aynı isimlerle etiketlendiği başka bir videoda da geçiyor.

Fotoğraflarda ayrıca ceset torbalarının içinde üç çocuk olduğu görülebiliyor.

ABD merkezli İnsan Hakları Haber Ajansı (HRANA), savaşın başlangıcından bu yana 183'ü çocuk olmak üzere 1114 İranlı sivilin ölümünü belgeledi.

Günler sonra, İran devlet medyası tarafından cenaze töreni için sokakları dolduran binlerce insanın görüntüleri yayımlandı.

Erkeklerin, üzerlerine İslam Cumhuriyeti bayrağı örtülmüş, bazıları çocuk boyutunda olan tabutları taşıdıkları görülüyor.

Kadınlardan oluşan kalabalık da erkek ve kız çocuklarının fotoğraflarını ellerinde tutuyordu.

Devrim Muhafızları'na bağlı yarı resmi Tasnim haber ajansı da bir fotoğraf yayımlayarak saldırıda 14 öğretmenin öldüğünü bildirdi.

Paul Brown habere katkıda bulundu.

Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve kontrol edildi. Bir pilot proje kapsamında çevirisinde yapay zekadan da faydalanıldı.